Grondstofwinning op grote schaal

Opwarming van de aarde, smeltende poolkappen. “Het is genoeg, we zijn te ver gegaan!!! De industriële revolutie heeft ons in een ongewenste situatie gebracht. We zijn door de natuur geraasd, we vernietigen onze levensbronnen.” Aldus Wubbo Ockels in zijn open brief aan de mensheid een dag voor zijn overlijden (18 mei 2014).

Het is niet alleen klimaatverandering, ongebreidelde grondstofwinning zorgt ook voor verdrijving van de lokale bevolking. De gevolgen zijn dat mensen rücksichtslos uitgesloten worden van hun professionele levensonderhoud, leefruimte en zelfs de biosfeer die het leven voor hun mogelijk maakt.

Ook voor het produceren van verf vindt er op grote schaal grondstofwinning plaats. Onze jachtige maatschappij, waarin “tijd is geld”, geeft nu eenmaal de voorkeur aan het chemisch gemak van aardolie gebaseerde grondstoffen in verf. Voor alle tijd die we daarmee bespaard hebben gaan we een hoge prijs betalen. We lopen grote risico’s qua milieu en welzijn.

Hoe nu verder?

We gebruiken graag vier basis principes om risico’s te beheersen:

• Elimineer gevaar;
• Vervangen gevaar;
• Blootstelling aanpassen;
• Werkwijze aanpassen.

Deze denkwijze kan volgens ons ook behulpzaam zijn bij het ontwikkelen van een duurzame strategie voor het gebruik van de diverse grondstoffen in verven.

Elimineer gevaar

Het elimineren van het toepassen van verf zal een nog grotere impact op het milieu hebben dan het huidige gebruik van verf. Je krijgt dan immers te maken met wegrottend hout, corroderende stalen constructies en betonrot De hoofdfunctie van verf is beschermen en conserveren. Verf overbodig verklaren zal dan ook zwaar negatief bijdragen aan de belasting van het milieu.

Vervangen gevaar

Het vervangen van petrochemische- en delfstoffen in verf door bijvoorbeeld herwinbare bio-based alternatieven. Moeilijk? Al eeuwen maakt de mensheid gebruik van bio-based verven. Van de prehistorische rotswandschilderingen van Lascaux tot de eerste combinatie van lijnolie, lood en een natuurlijke emulgator van wellicht eigeel op vroegmiddeleeuwse schilderijen. Bio-based zal naar onze mening echter alleen een kans maken als de kwaliteit van de huidige petrochemische verven tenminste geëvenaard wordt. In een volgende blog zullen we hierop uitgebreider terugkomen, want Bio-based komt ook met nadelen.
• Hoe meet je bijvoorbeeld Bio-based? De wildgroei aan keurmerken en labels schept momenteel louter onduidelijkheid;
• In de perceptie van de gebruiker is bio-based duurder, vergeten wordt echter dat bij fossiele grondstoffen de kosten voor het herstellen van de aangerichte milieuschade tijdens de winning niet in rekening gebracht wordt.

Wat ons meer zorgen baart bij een transitie naar bio-based is:

• De competitie die gewassen, die speciaal geteeld moeten worden voor de productie van verf, aangaan met gewassen die mens en dier moeten voeden;
• Vernietiging van de biodiversiteit. Vierkante kilometers monocultuur zullen nodig zijn, met als gevolg eenzijdige uitputting van de bodemvruchtbaarheid als er niet bemest wordt. Daarnaast kunnen plantenziekten zich dan makkelijker ontwikkelen in het gewas. Hier dreigt ook een vorm van vernietiging van de biosfeer, zoals dat nu al gebeurd bij de ongebreidelde kap van tropische regenwoud voor sojateelt en palmolieplantages;
• Ook bio-based verven eindigen als microplastics in het milieu. Microplastics zijn al aangetroffen in de diepste zeeën en in de daar levende dierlijke organismen.

Zijn er dan alternatieven voor bio-based? Recycling. Het is nu al technisch mogelijk om gerecycled glas en plastics aan een verfformulering toe te voegen.

De meeste zorgen maken we ons om het productieproces van titaanwit dat uiterst schadelijk is voor mens en milieu. De titaanwit producenten moeten snel een alternatief productieproces ontwikkelen en / of verfproducenten moeten alternatieve witte pigmenten kunnen vinden.

Blootstelling aanpassen

Bio-based en recycling zal waarschijnlijk te weinig grondstoffen gaan opleveren om aan de vraag te kunnen voldoen. Daarom dienen verven ontwikkeld te worden die een aanzienlijke langere levensduur hebben, waardoor er minder grondstofverbruik nodig is. Deze verven zullen weliswaar nog altijd petrochemisch gebaseerd zijn, maar door aardolie alleen spaarzaam te gebruiken voor hoogwaardige toepassingen en niet meer voornamelijk als brandstof, zal al veel winst geboekt gaan worden.

Werkwijze aanpassen

Bij het volgen van een duurzame strategie is een lange termijn visie noodzakelijk. Een visie die verder gaat dan verf alleen. Het omhelst een geheel nieuw concept, een waardig alternatief. In bedrijfsterminologie: “het bedrijf overdragen aan de volgende generatie” kan ook worden gezien als “de aarde overdragen aan de volgende generatie”. Daarbij moeten we de functionaliteit van verf: ‘beschermen’, weer letterlijk nemen: ‘voor kwaad behoeden’.


Over de schrijver:

 

Emile Goossens

Emile Goossens (46) is gepromoveerd technisch natuurkundige, waarbij hij gespecialiseerd is in de innovaties op het gebied van coatings. Ook binnen Anker Stuy Verven , waar hij sinds 2012 werkt, is hij als Technisch Innovatie Specialist (mede-)verantwoordelijk voor alle innovaties op het gebied van grondstoffen, verven en lakken.